A Wakak a Warwara oe Iesu Karisito
e Luk
i tumusi
A warwara talapor nigo
E Luk i tumus a buk ne. Bel i a halin ning a bonot pa pisir naur a kakak a asaerla ane Iesu. Pa bel otleng a te Juda, a te Grik. A hanua ngasna ngandek e Antiok ting na papar Siria. E Luk bel i oroi tar a ututnala ning e Iesu i toli. I kibas tastasman ka tanla ning la atatai oe Iesu.
Nating anuna titol a dokta, pa i tasman wakak a warwara Grik.
A buk ne a ningnigo na buk ning e Luk i tumusi, pa i tumus otleng a buk Aposel. I tumus a buk ne sur a tarai Grik lar tasman wakak a warwara oe Iesu pa lar tortorot onoi. Lar tasmani mang e Iesu i han purum ute sur ir alaun a taraila rop. E Luk i tumtumus otleng oe Iesu mang i hanot a barsan momol, pa i asangan anuna marmaris tetek a kapan a taraila pa tetek dala rop taktakai.
I tumtumus otleng ana ututnala ne: A atong leklek e God, a rakrakai ana Talngan Tabu, a niaring, pa lalaun anuna kapan a taraila pa gongon a tarai.
A tinan ana buk Luk:
A kamkama buk ne (1:1-4)
A agon ane Iesu pa e Jon a Tena Baptais (1:5—2:52)
A titol ane Jon a Tena Baptais (3:1-20)
Di baptais e Iesu pa lamur e Satan i lari (3:21—4:13)
E Iesu i titol to e Galili (4:14—9:50)
E Iesu i han usaot e Jerusalem (9:51—19:27)
A ararop a wik pa minat e Iesu (19:28—23:56)
A kamkamtur ulak ane Iesu kusun a minat, pa anuna tinan kas (24:1-53)
1
1:1 Aposel 1:1Tetek e Tiopilus,
A galis la tohoi pa la ka tolsot pas a tumtumus ana ututnala ning i hanot arpotor imila. La ning la ka oroi tar a ututnala ne tur pasi ana taim ning a ututnala ne i hanot, pa la sira asaer a tarai ana Wakak a Warwara, la atai mila ana ututnala ne. Pa iau otleng, ia ka tikin otnan pas a ututnala ne tur pasi ana taim ning i hanot. I maining a nuki mang i wakak sur ar tumus tari tetek u, Tiopilus a leklek. Ar tumus a ututnala ne arlar ana armuri ot anunla, sur ur tasmani mang a ututnala di ka asaer tar u onoi, i momol.
A warwara talapor nigo mang dir agon e Jon a Tena Baptais
Ana rau ning e Herot i king ting na papar Judia, ning a tena artabar tetek e God a risana e Sekaria, miting na kunum a tena artabarla oe Abia. E Sekaria, anuna hane a risana e Elisabet, i otleng a mangis a tarai ane Aron. Dia naur a tena tostos na matana e God, dia mur wakak a Warkuraila rop anuna Leklek. Ika bel ta natundiau, anasa e Elisabet i pombo, pa dia ka lapun otleng.
Ning a pukakiar, ana pukakiarla na artabar anuna kunum ane Sekaria, e Sekaria i tol anuna titol a artabar na matana e God. 1:9 Kisim Bek 30:7Arlar ana toltol a aslang*1:9 La tol ning a titol sur ir asangan la mang esining ir tol a titol a artabar. Dingla na tarai la nuki mang i arlar lar la ning la tumus a risanla taktakai ting na hatatla, pa esining a risana i hanot ir los a titol ning. ning a tena artabarla tetek e God la sira muri, la aslang pas e Sekaria sur i ot ir kas ting na rumai artabar anuna Leklek, pa ir tun a utna ning a sasawana i toboh wakak. 10 Ning i tun a utna ning a sasawana i toboh wakak, a tarai a lotu ning la tur tumo lapiu la araring.
11 A angelo anuna Leklek i hanot tetek e Sekaria, pa i tur ting na ris a sot ana logo na tun artabar, ning di tun a utna ning a sasawana i toboh wakak onoi. 12 Ning e Sekaria i oroi i, a palaona i suren, pa i matmataut kol onoi. 13 Ika a angelo i atai i mange, “Sekaria, gong u matmataut, e God ka longor anum a niaring, pa anum a hane e Elisabet ir agon pas a natum barsan, pa ur pasar a risana e Jon. 14 Ur gas kol onoi, pa galis otleng lar gas ana nuna agon, 15 1:15 Namba 6:3anasa ir itna na matan a Leklek. Bel ir gang a wain pa gang laulaula, pa ning belot dir agoni, ka bukus ana Talngan Tabu. 16 Pa ir ben ulak a galis a tarai Israel tetek a Leklek a God anunla. 17 1:17 Malakai 3:1; 4:5-6; Matiu 17:11-13Ir rakrakai arlar ana propet Elaija, pa magirana otleng ir arlar onoi. Ir nigo tana Leklek, sur ir ben taum na tamtamana kakakla tetek na natnatunla sur lar aremoro ulak, pa ir ben a tarai a tabun longor sur a wakak a nuknuk anuna tostos a tarai, sur ir sang a tarai anuna Leklek sur anuna tinan ot.”
18 E Sekaria i deken a angelo mange, “Ar tasman mangasa i mang a utna ne ir hanot? Anasa mia ka lapun.” 19 1:19 Daniel 8:16; 9:21Pa angelo i kelesi mange, “Iau e Gebriel, a sira tur na matana e God. I ot i sune iau sur ar atai u, pa ar los a wakak a warwara ne tetek u. 20 Oroi, onone bel ur tolsot sur warwara tuk ana pukakiar ning a utna ne ir hanot. Bel ur warwara, anasa bel u tortorot ana nuk a warwara, ning ir hanot tostos ana pukakiarna.”
21 A tarai la nanan e Sekaria, pa la nuknuk kol mang sur asaning ka bongnani ting na rumai artabar. 22 Ning i purum, bel i tolsot sur ir warwara tetek la. Pa la tasmani mang e Sekaria ka oroi tar ta tatatai ting na rumai artabar, anasa i akinalang kama tetek la ana naur a kuna.
23 Ning ka rop anuna pukakiarla na titol, i ulak sur a hanua ngasna. 24 Pa lamur, e Elisabet anuna hane i tianan, pa dilima na kalang bel i han masik pas kusun a rumai. 25 Pa i atongi mang, “Onone bot a Leklek i nangan iau pa ka kepsen a utna ning a meme onoi tana tarai.”
Di atai e Maria mang ir agon e Iesu
26 Ning ka diono na kalang ane Elisabet, e God i sune a angelo Gebriel utumo e Galili ana ning a hanua a risana e Nasaret. 27 1:27 Matiu 1:16, 18I han tetek a basbas a risana e Maria, ning di ka aslang tari sur ir taulai e Josep, i ning miting na mangis a tarai ane king Dewit. 28 A angelo i han tetek e Maria pa i atai i mange, “Ur gas, u angis kol! A Leklek i kes taum hom.” 29 Pa e Maria i nuknuk loklokron kol ana warwara ne, mang asa a kamkamna. 30 Pa angelo i atai i mange, “Maria, gong u matmataut, e God i gas kol hom. 31 1:31 Aisaia 7:14; Matiu 1:21-23Longor! Ur tianan, ur agon pas a kaklik barsan, pa ur pasar a risana e Iesu. 32 1:32 2 Samuel 7:12, 13, 16; Aisaia 9:7Pa risana ir rarang, pa dir atongi mang a Nat e God esaning i Leklek Kol. Pa Leklek e God, ir akesi ana keskes a king ane tubuna e Dewit, 33 pa ir king tikin ana mangis a tarai ane Jekop, pa anuna matanitu bel ir rarop.” 34 E Maria i deken a angelo mang, “Ir mangmangasa? Anasa bel a lasan taum ana ta barsan.” 35 A angelo i kelesi mang, “A Talngan Tabu ir kes hom, pa rakrakai e God i Leklek Kol ir poroi alar u. Larning a Tena Totoh ning ur agon pasi, dir atongi mang a Nat e God. 36 Oroi, a maim e Elisabet ka lapun, pa di atongi mang a pombo, ika onone ka tianan, pa ka diono na kalang anunai. 37 1:37 Stat 18:14Anasa bel ta utna i ngangaten tetek e God.” 38 Pa e Maria i atongi mang, “Iau a tena titol oros anuna Leklek, i wakak ka ning dir toli hok arlar ana num a warwara.” Lamur a angelo i han kusuni.
E Maria i han tetek e Elisabet
39 Lamur e Maria i sang pas, pa i han kas kapit sur a hanua ning i kes saot na mangir ana papar Judia. 40 I kas ting na rumai ane Sekaria, pa i kabah na gasgas pas e Elisabet. 41 Ning e Elisabet i longor a arkabah na gasgas ane Maria teteki, a kaklik i pele ting na balana, pa e Elisabet i bukus ana Talngan Tabu. 42 Pa i warwara ana tnan elngena mang, “U angis tana gurarala rop, pa kaklik otleng ning ur agoni i angis. 43 Iau esi na ngas a hane ning e tana Leklek anuki ir han tetek iau? 44 Ning a longor anum a arkabah na gasgas tetek iau, a kaklik i gas, pa i pele te na balak. 45 U angis anasa u tortorot mang a warwara anuna Leklek tetek u ir hanot momol.”
E Maria i aleklek pas e God
46 1:46 1 Samuel 2:1-10E Maria i atongi mang,
“A inguk i aleklek pas a Leklek,
47 pa balak i gas oe God, anuk a Tena Alaun,
48 anasa i maris iau anuna tena titol oros, ning iau a hane oros ka.
Turpasi anone a mangis a taraila rop lar atongi hok mang a angis,
49 anasa esaning i Leklek Kol, ka tol tar a tatatnan ututnala hok,
a risana i totoh.
50 1:50 Buk Song 103:13, 17Anuna marmaris i kes tetek la ning la hanrawai i,
i kes tetek a tarai tagun onone, pa tagun lamur.
51 1:51 2 Samuel 22:28I tol a rakrakai a titol ana kuna,
pa ana rakrakaina i sune sarara la ning la rakan aleklek la ana nuknukinla.
52 1:52 Jop 12:19; 5:11; Buk Song 147:6I kepsen purum a kingla kusun anunla keskes a leklek,
pa i aleklek pas la ning la sira anatarna pas la.
53 1:53 Buk Song 34:10I tabar a kapan a tarai ana wakak a ututnala
pa i sune oros sen a tena gongonla.
54 1:54 Buk Song 98:3I nangan anuna tena titolla, a tarai Israel,
pa i nuk pas anuna marmaris
55 1:55 Maika 7:20; Stat 17:7tetek e Abaram pa anuna mangis a tarai tikin,
larning ka atong tari tetek anundala mangis a tarai tagun nating.”
56 Pa e Maria i kes napirna e Elisabet arlar ana natol a kalang, pa lamur i ulak sur a hanua ngasna.
E Elisabet i agon pas e Jon a Tena Baptais
57 Ning a pukakiar ane Elisabet i sot sur ir agon onoi, i agon pas a kaklik barsan. 58 A halalna pa na mainala la longori mang a Leklek i maris kol e Elisabet, pa la gas taum onoi.
59 1:59 Stat 17:12; Wok Pris 12:3; Luk 2:21Ning ka siwal a pukakiar anuna kaklik, la sang sur dir kot talilisi, pa la mang sur lar pasar a risana e tamana e Sekaria onoi. 60 Ika e tana i atongi mange, “Gong! A risana ot e Jon.” 61 La atongi tana mang, “Bel ta maim i kibas a rising ning.” 62 Lamur la tol a asilang ana kunla tetek e tamana, sur lar dekeni mang esi na rising ning i mang sur dir pasar a kaklik ono. 63 Pa i akinalang sur ta utna ning ir tumtumus onoi, pa i tumusi mang, “A risana e Jon.” La rop la kulkulan. 64 Ono otne a pahana e Sekaria i sapang, pa laigeremna i tapalas, pa i tur pas kakat a warwara, i atong leklek pas e God. 65 Pa na halalindiau rop, la matmataut kol. A warwarala ana ututnala ne, i han sarara ana hananuala ning la kes saot na mangir ana papar Judia. 66 La rop ning la longori, la nuknuk kol onoi, pa la atongi mang, “A kaklik ne ir hanot esi na ngas a barsan?” Anasa la oroi mang a rakrakai ana Leklek i kes onoi.
E Sekaria i warwara na propet
67 E Sekaria e tamana e Jon, i bukus ana Talngan Tabu, pa i warwara na propet mange,
68 1:68 Buk Song 72:18“Dalar aleklek pas a Leklek, a God anuna tarai Israel,
anasa ka hanot tetek anuna tarai,
pa ka alangolango pas la.
69 1:69 Buk Song 18:2Ka saran tar a rakrakai a Tena Alaun tetek dala,
miting na mangis a tarai ane Dewit, anuna tena titol,
70 larning ka atong tari nating ot ana pahana nuna totoh a propetla.
71 1:71 Buk Song 106:10Ka saran tari sur ir alaun pas dala kusun anundala hiruala,
pa kusun a kunla rop ning la nget dala,
72 1:72 Stat 17:7; Buk Song 105:8-9pa sur ir maris anundala mangis a tarai tagun nating
pa ir tolsot pas anuna totoh na kunubus.
73 1:73 Stat 22:16-17I lele tar tetek a tubundala e Abaram,
74 mang ir alaun dala kusun a kuna nundala hiruala,
sur dalar titol teteki pa bel dalar matmataut.
75 1:75 Taitus 2:12-14Dalar titol teteki ana toltol ning i totoh pa i tostos na matana,
ana nundala pukakiarla ana lalaun rop.
76 1:76 Aisaia 40:3Pa u a natuklik, dir atong u, a propet ane God esaning i Leklek Kol,
anasa ur han nigo tana Leklek,
sur ur tol nigon anuna ngas,
77 1:77 Jeremaia 31:34sur ur atalapor anuna tarai mang dir alaun pas la mangmangasa.
Dir kepsen tar anunla na toltol laulaula,
78 1:78 Aisaia 60:1-2anasa ana tnan marmaris anuna God anundala.
Pa ana nuna marmaris a talapor misaot ir sasai ot tetek dala.
79 Ir sasai onla ning la kes ana mormorom,
pa ana mormorom a minat,
sur ir nigon dala ana ngas a balmolmol.”
80 Pa kaklik i itna amon, pa i rakrakai ana inguna. Pa i kes ting na hanua bel tuk ning i turot tetek a tarai Israel.

1:1: 1:1 Aposel 1:1

1:9: 1:9 Kisim Bek 30:7

*1:9: 1:9 La tol ning a titol sur ir asangan la mang esining ir tol a titol a artabar. Dingla na tarai la nuki mang i arlar lar la ning la tumus a risanla taktakai ting na hatatla, pa esining a risana i hanot ir los a titol ning.

1:15: 1:15 Namba 6:3

1:17: 1:17 Malakai 3:1; 4:5-6; Matiu 17:11-13

1:19: 1:19 Daniel 8:16; 9:21

1:27: 1:27 Matiu 1:16, 18

1:31: 1:31 Aisaia 7:14; Matiu 1:21-23

1:32: 1:32 2 Samuel 7:12, 13, 16; Aisaia 9:7

1:37: 1:37 Stat 18:14

1:46: 1:46 1 Samuel 2:1-10

1:50: 1:50 Buk Song 103:13, 17

1:51: 1:51 2 Samuel 22:28

1:52: 1:52 Jop 12:19; 5:11; Buk Song 147:6

1:53: 1:53 Buk Song 34:10

1:54: 1:54 Buk Song 98:3

1:55: 1:55 Maika 7:20; Stat 17:7

1:59: 1:59 Stat 17:12; Wok Pris 12:3; Luk 2:21

1:68: 1:68 Buk Song 72:18

1:69: 1:69 Buk Song 18:2

1:71: 1:71 Buk Song 106:10

1:72: 1:72 Stat 17:7; Buk Song 105:8-9

1:73: 1:73 Stat 22:16-17

1:75: 1:75 Taitus 2:12-14

1:76: 1:76 Aisaia 40:3

1:77: 1:77 Jeremaia 31:34

1:78: 1:78 Aisaia 60:1-2